Hãy chọn Truy cập bằng mobile | Tiếp tục

THPT Nguyễn Huệ

Diễn đàn »

Thêm vài nét về thơ Haicu và Thơ Baso [Lấy địa chỉ]

Xem: 2193|Trả lời: 4
changprao Đăng lúc 2-9-2010 21:40:06 |Hiện toàn bài
Haiku là những bài thơ cực ngắn của Nhật Bản, chỉ có ba dòng (câu): dòng đầu năm vần, dòng hai bảy vần và dòng ba năm vần.

Trong ba dòng bắt buộc phải có một từ chỉ mùa, hoặc có thể không nói tên từng mùa xuân, hạ, thu, đông, song có cách ám chỉ các mùa này bằng các từ như hoa đào nở, tiếng ve ngân, lá vàng, sương tuyết, hoặc đề cập về khí hậu, lễ hội, chim muông, hoa cỏ cho thấy đặc trưng của mùa... Trong thơ cũng phải có hai hình ảnh đối ngược to/nhỏ, dữ/hiền, tĩnh/động... và sự ngắt câu.

Haiku là những bài thơ cực ngắn của Nhật Bản, chỉ có ba dòng (câu): dòng đầu năm vần, dòng hai bảy vần và dòng ba năm vần.

Trong ba dòng bắt buộc phải có một từ chỉ mùa, hoặc có thể không nói tên từng mùa xuân, hạ, thu, đông, song có cách ám chỉ các mùa này bằng các từ như hoa đào nở, tiếng ve ngân, lá vàng, sương tuyết, hoặc đề cập về khí hậu, lễ hội, chim muông, hoa cỏ cho thấy đặc trưng của mùa... Trong thơ cũng phải có hai hình ảnh đối ngược to/nhỏ, dữ/hiền, tĩnh/động... và sự ngắt câu.

Đầu thế kỷ 12, ở Nhật Bản đã có thể thơ waka hay Hòa Ca gồm hai đoạn với đoạn đầu có ba dòng 17 âm và đoạn sau hai dòng 14 âm. Khi sáng tác, một người sẽ làm một đoạn đầu, người kia hứng khởi làm nốt đoạn cuối để ráp thành một bài thơ cứ thế nối nhau có khi dài trăm đoạn. Đến thế kỷ 13, tiếp tục xuất hiện một loại trường thi gồm 100 bài thơ của 100 tác giả nối tiếp nhau có tính chất vui chơi, hài hước gọi là haikai no renga - bài hài liên ca. Năm 1679 và 1686, nhà thơ Matsuo Basho (1644 - 1694) đã sáng tác hai bài thơ Con quạ và Con ếch mà chỉ dừng lại ở đoạn đầu tiên ba dòng với 17 âm mở đường cho thể thơ haiku. Kế tiếp ông khai lập thể thơ này là Taniguchi (Yosa) Buson (1716 - 1783), Kobayashi Issa (1763 - 1827), Masaoka Shiki (1867 - 1902)... Và một số nhà thơ hiện đại là Sugita Hisajo (1890 - 1946) và Hashimoto Takato (1899 - 1963)...

Khi làm haiku, nhà thơ phải miêu tả các sự vật thật cô đọng. Do tiếng Nhật ở dạng đa âm tiết, một chữ có thể gồm rất nhiều vần nên ở haiku, 17 vần đã nói được rất nhiều điều. Thơ ngắn gọn song vẫn cho biết được không gian, thời gian mà nhà thơ đang ở, và thường phản ánh một sự kiện đang diễn ra ngay lúc đó, và dẫn dắt người đọc đến sự tưởng tượng phong phú.

Các nhà thơ haiku đầu tiên đều là người chịu ảnh hưởng của tư tưởng Phật giáo và Đạo giáo nên đã phản ánh trong haiku những tinh hoa của Phật giáo và Đạo giáo và đến nay người ta vẫn xem haiku là một thể thơ thiền, nhìn nhận sự vật thuần hậu, trong đó nhà thơ luôn dùng những từ ngữ gần gũi với cuộc sống. Mỗi bài thơ là sự kết hợp giữa cái trừu tượng và cụ thể, hòa trộn giữa mầu sắc, âm thanh, hình ảnh và sự vận động tạo nên một vài nét chấm phá về vẻ đẹp thiên nhiên và nội tâm.

Nhà thơ Matsuo Basho là người đã có công khai triển phần hokku hay phát cú của liên ca. Ông tên thật là Matsuo Kinsaku, bút danh Basho (cây chuối - Ba tiêu). Sinh năm 1644, ở thị trấn Iga-Ueno trên đường từ Kyoto tới Ise, ông là con trai út thứ bảy trong một gia đình chiến binh samurai phục vụ cho lãnh chúa thành Ueno. Mùa xuân năm 1672, ông lên Edo nay là thủ đô Tokyo làm đồ đệ của thiền sư Butcho; năm 1673 có tập thơ đầu tay cũng là thơ haiku đầu tiên; năm 1679 là thầy giáo dạy thơ haikai. Năm 1680, dời nhà đến sông Fukagawa, được đệ tử tặng một cây chuối rất hiếm ở Trung Hoa, ông đã đem trồng trong sân; năm 1682 sau khi nhà cháy ông tới Koshu và lấy bút danh Ba tiêu. Năm 1683 ông trở lại Edo, và từ năm 1684 đến 1690 du khảo liên tục rồi sống ở Kansai. Năm 1694, nhà thơ du hành Osaka và các tỉnh miền nam Nhật Bản dọc đường bị bệnh kiết lỵ rồi mất tại một quán trọ khi 50 tuổi.

Sinh thành trong một gia đình hiệp sĩ quý tộc, nhưng Basho lại dành cả đời làm một kẻ du mục, tu thiền, nghiên cứu sử thi Trung Hoa. Ông thích du lịch, và xem cuộc đời là một cuộc du hành, các sáng tác của ông vì vậy như một dạng nhật ký ghi lại các cuộc hành trình, trong đó tác phẩm nổi tiếng nhất là Oku no hosomichi Lối lên miền Oku được viết trong một hành trình 2.400 cây số 151 ngày, khởi đầu từ ngày 27 tháng ba năm 1689 bên bến sông Fukagawa đến Oshu hay Michinoku ở phía bắc đảo Honshu. Là một nhà thơ viễn du, ông đã đem kinh nghiệm và những cảm hứng trên đường đi vào thơ tạo nên một văn phong hết sức đặc sắc giao thoa giữa thơ Nhật Bản và Trung Hoa. Thơ Basho phảng phất cốt tiên và thiền viện vừa cao nhã vừa u tịch. Trong các bài thơ xuất chúng của Basho phải kể tới bài thơ Furuike ya:
Furuike ya
Trong ao xưa
Cái ao xưa

Kawazu tobikomu
Con ếch nhảy vào
Một chú ếch nhảy tòm xuống

Mizu no oto
Tiếng nước khua
Tủm


Đầu năm 1686, trong lần đàm đạo cùng các thi sĩ trong vườn tại cư xá ở Edo, bỗng nhiên cuối vườn có tiếng nước động, bất thần ông đã làm bài thơ này. Bài thơ chỉ có ba chi tiết: Một cái ao nhỏ, một con ếch và một tiếng nước khua vậy mà đã cho thấy phong vị mùa xuân thật cổ kính, nên thơ.

Hoặc như bài thơ Shizukasa ya:
Shijuka saya
Nhẹ nhàng thanh thoát
Tiếng ve kêu râm ran
Tịch mịch

Iwa ni shimi iru
Tiếng ve ca
Như tan vào trong đá
Tiếng ve ran

Semi no koe
Thấm vào non núi
Ôi sao tĩnh lặng quá
Thấm cả vào bờ đá


Trong tiếng Nhật, có từ semishigure - Tiếng ve kêu như trời đổ mưa rào để phản ánh thời điểm vào hè. Tại chùa Ryuushakuji, Basho nghe thấy tiếng ve vang vọng qua kẽ đá, và ông đã cảm nhận nó như một dòng nước đang tan chảy hòa vào non núi qua đó mùa hè đến thật thanh bình.

Bài thơ Kareeda ni:
Kare eda ni
Cành trơ trọi
Trên tiều tụy cành
Con quạ về đậu lại

Karasu no tomari keri
Quạ đậu lại
Bóng quạ
Trên cành khô

Aki no kure
Thu âm u
Rũ chiều thu
Chiều thu


Nhắc đến con quạ, người nghe đã liên tưởng tới mùa thu, lại kèm thêm một chiếc cành khô và một bầu trời u ám, thì quả thật đó đang là một mùa thu héo hắt, buồn tênh sắp sửa ngả sang đông.

Bài thơ Teni toraba kien:
Teni toraba kien
Tóc mẹ còn đây

namida zo atsuki
Tan trong lệ nóng

aki no shimo
Sương mùa thu bay


Trong lần về thăm nhà cũ và chải tóc cho mẹ, nhìn thấy mái tóc mẹ bạc trắng, Basho đã khóc và ông không dám nâng tóc mẹ lên vì sợ nó tan đi như sương mùa thu, và trong giọt nước mắt nóng hổi.

Bài thơ Takotsubo ya:
Takotsubo ya
Con bạch tuộc nằm trong lọ
Đêm chăng bẫy loài mực phủ

hakanani yume wo
Thả hồn theo những giấc mơ
Trăng hè bóng dõi

natsu no tsuki
Trên biển trăng mùa hè
Mộng phù sinh


Loài bạch tuộc thường bò vào những hốc hang dưới biển, và ngư dân đã tận dụng điều này, vào đêm thả những cái lọ đất nung để bẫy con vật. Đêm hè ánh trăng lan tỏa, một con bạch tuộc mắc lọ đang say ngủ, và như mọi hôm nó lại mơ về một cuộc sống tung hoành. Trên đường qua vùng biển Akashi nhiều bạch tuộc ở Nội Hải, Basho đã viết mấy dòng thơ muốn nói đến số phận con người thật ngắn ngủi mà nhiều mộng tưởng.

Taniguchi (Yosa) Buson là một nhà thơ nổi tiếng thời Edo (1603 - 1867). Ông tên thật là Taniguchi Nobuaki, sinh năm 1716 ở làng Kema tỉnh Settsu ngoại ô thành Osaka mồ côi cha mẹ từ nhỏ trong một gia đình nông dân. Năm 1737, ông tới thành Edo học vẽ và làm thơ haiku rồi sống ở Kyoto. Năm 1772 có tập thơ đầu tay. Nhà thơ luôn nhìn mọi vật dưới con mắt của một họa sĩ, bút pháp tao nhã lãng mạn, khiến thơ ông đẹp như một bức tranh. Ông mất năm 1783. Một tuyệt tác của ông là bài thơ Wochi-kochi ni:
Wochi-kochi ni
Gần xa lơ lửng

taki no oto kiku
Tiếng thác rơi

wakaba kana
Lá đâm chồi


Đầu hè, trên một quả cây cối đã nẩy chồi xanh mướt, và vẳng đâu đó có tiếng thác nước rơi lách cách. Mầu xanh của lá, mầu trắng bạc của nước, dáng núi cao và sự uốn khúc của dòng thác vẽ lên một bức tranh thiên nhiên đầy sức sống.

Nhà thơ Kobayashi Issa tên thật là Kobayashi Nobuyki hay Kobayashi Yataro, sinh năm 1763 tại Kashiwabara, tỉnh Shinano trong một gia đình nghèo, và mồ côi mẹ khi mới ba tuổi. Hồi nhỏ, ông thường xuyên bị mẹ kế hành hạ, khi trưởng thành cuộc sống cũng đầy những bất hạnh: nghèo khổ, bệnh tật, con chết, thành thân ba lần song không hạnh phúc. Năm 1777, ông tới Edo làm học trò nhà thơ Mizoguchi Sogan và Norokuan Chikua sau đó sống ở nhiều nơi như Kyoto, Osaka, Nagasaki, Matsuyama... Khi cha mất mới trở về Kashiwabara. Ông đã viết được trên 20 nghìn bài thơ haiku. Năm 1827, ông qua đời. Thơ ông đậm mùi đồng nội, dân dã thể hiện tấm lòng thương yêu kẻ yếu, nhất là những con vật bé nhỏ đáng thương. Issa có bài thơ Ore to kite rất nổi tiếng:
Ore to kite
Đến đây nào với tôi

asobe yo oya no
Cùng chơi đùa chim sẻ

nai suzume
Không còn mẹ trên đời


Một ngày hội, khi ngắm nhìn bọn trẻ nô đùa, Issa chạy lòng nhớ mẹ, nỗi cô đơn ập đến, và ông cảm thương cho những chú chim sẻ nhỏ tao tác sợ hãi vì cảnh người qua kẻ lại, không biết đậu đâu, bay đâu.

Nhà thơ Masaoka Shiki tên thật là Masaoka Tsunenori, hồi nhỏ là Noboru. Ông sinh năm 1867 tại Matsuyama, cũng mồ côi cha từ nhỏ, và biết làm thơ khi 18 tuổi. Năm 1892 đang học đại học khoa Triết thì ông thôi học vì lâm bệnh, và tới năm 1894 bị lao. Năm 1895, ông nhập ngũ tham gia trận chiến giữa Nhật Bản và Trung Quốc, giữa đường thì bệnh nặng. Từ đó, ông chỉ chuyên chú vào làm thơ haiku. Ông đã sáng lập một tờ báo về thơ haiku. Năm 1892 và 1895, ông đã có cuốn sách bàn về cách viết haiku, với nguyên tắc đặt tình cảm lên trên luận lý, lấy tả thực thay cho tưởng tượng. Và là người cải cách haiku, khởi xướng phong trào shasei tả sinh hay tả thực và sống động. Ông mất năm 1902, để lại nhiều tác phẩm, trong đó có bài thơ Iriguchi ni:
Iriguchi ni
Họ đang phơi bo bo

Mugi hosu ie ya
Phía trước cửa nhà kho

Furu-sudare
Mành tre cũ đong đưa


Đây là một cảnh tượng rất quen thuộc của làng quê Nhật Bản. Trước sân nhà, chiếc mành tre che nắng, và trên sân người nông dân phơi bo bo. Khung cảnh thật dung dị, thân thương.

Sugita Hisajo là một nữ sĩ haiku lớn nhất nửa sau các năm 1920 của Nhật Bản. Buổi đầu, bà chuyên viết tiểu thuyết và đoản ca, sau này làm thơ haiku, gửi gắm vào thơ tình yêu đắm say. Cuối đời, nhà thơ gặp nhiều bất hạnh và mất trong một bệnh viện tâm thần năm 1946. Tiêu biểu cho thơ Hisajo phải kể tới bài thơ Hanagoromo:
Hanagoromo
Từng mảnh xiêm y

nuguya matswaru
Rời thân thể ngọc đi ngắm hoa về

himoiroiro
Sợi hồng lưu luyến


Vào xuân, khi hoa đào nở, phụ nữ Nhật Bản lại mặc những bộ áo kimono đẹp gọi là xiêm y đi ngắm hoa hanagoromo. Sau buổi tiệc vui về đến nhà, người đã thấm mệt song ai nấy vẫn còn bồi hồi, và vội cởi bỏ bộ áo kimono bảy lớp có nhiều dây buộc, song không hiểu vì quá xúc động hay vì kỹ thuật của bộ áo mà càng vội thì những sợi dây lụa mầu càng quấn quýt, để lộ dần những đường cong tuyệt mỹ.

Hashimoto Takato cũng là một nhà thơ nữ haiku nổi tiếng thập niên 40 - 50. Bà đã học làm thơ từ nữ sĩ Sugita Hisajo và Yamaguchi Seishi. Là phụ nữ song bà không khép mình mà đã tham gia hội nhà thơ nữ haiku, và trở thành nữ lãnh đạo vì sự phát triển của các nhà thơ nữ và cùng với nhà thơ Yamaguchi Seishi xuất bản tờ tạp chí văn học Tenro năm 1948. Thơ bà đầy sáng tạo, và là cảm hứng của nhiều nhà thơ nữ thời hậu chiến.
Ví dụ như bài thơ Ubaguruma:
Ubaguruma
Cái xe nôi

natsu no dotou wo
Nằm ngang trên bãi biển

yokomuki ni
Trước sóng lớn mùa hè


Nữ sĩ Takato có bốn người con gái. Chồng người con gái đầu mất sớm trong chiến tranh. Trong lần thăm con, thấy chiếc xe nôi bên bãi biển Miyukigahama - Arakunoham bãi sóng cuồng, trong nôi có đứa cháu ngây thơ đang ngủ và ngoài biển thì sóng dữ đang cuồn cuộn xô tới, bà đã sáng tác bài thơ thể hiện tình thương và lòng mong muốn cho các cháu được bình an trước mọi nguy hiểm.

Hiện nay, ở Nhật Bản có tới 10 triệu người yêu thích haiku. Trong thời Minh Trị, nhờ nước Anh giới thiệu haiku với Đông Âu mà từ đó tới nay, đã có 50 năm nước biết tới haiku, và có các câu lạc bộ chuyên và không chuyên thơ haiku. Người ta còn kết hợp haiku với hội họa, như tại Nhật Bản, nhà thơ haiku hiện đại trẻ Banya Natsuishi đã phối hợp với họa sĩ Osamu Asano để biến thơ haiku thành tranh và nghệ thuật sắp đặt.

Theo t/g Chu Mạnh Cường

Nguồn: Bộ VH-TT Cinet.gov.vn
  • AVATA
  • INFO
  • EXP
changprao  Nam
No.28  [S]Mod
PM Thêm bạn

Thăm Nhà
Chủ đề
135
Bài viết
1058
Điểm
52967
Zen
211728 £
Keng
57 $
Thank
26 Lần
Bạn
64
Status
40
Blog
1
Album
1
Chia sẻ
0
Đăng ký
18-8-2010
Zodiac
Mão
Blood Type
O
Trang web
Khóa
05-08
Lớp
a1
Sinh nhật
2011 Năm 1 Tháng 1 Ngày


  Hiện tại:   
  Edit user: 
ch0^ng`▪ l0v3̃•™╬v0*
Nhóm: [S]Mod
 
Rank: 8Rank: 8
HUÂN CHƯƠNG

Pro No3 Kiến thiết Tích cực Độc thân Cự Giải


NguyễnTrungKiên Đăng lúc 2-9-2010 23:29:40 |Hiện toàn bài

Rank: 9Rank: 9Rank: 9 [F]ounder All I have to do is dream! Pro No3 Pro No1 Danh dự hạng I Kiến thiết Song Tử Độc thân

Thể loại Haiku thầy cũng có làm 1 ít bài.

1.

Hạt nắng sớm

Ngỡ ngàng giọt sương mai

Long lanh một tiếng chim gù

8.

Chạm nhành thông

Đầy đường vắng

Buốt giá chân ai về

2.

Nép bên song

Rọi đầu giường

Rì rào gọi thủy triều lên

9.

Đường vắng

Bước chân em heo hút

Lạnh lẽo một góc quán quen

3.

Tím vườn hoang

Rực lên bếp lửa

Mỏi cánh chim rủ nhau về

10.

Thềm trưa

Nghiêng bóng dừa

Êm đềm câu chuyện cổ tích xưa

4.

Rơm thu vàng

Mạ non xanh ngát

Diều ai cao vút ngọn tre

11.

Dòng sông vắng

Nắng chói chang

Vội vàng, ai đang giặt áo

5.

Rọi hiên nhà

Xuyên tán lá

Hắt hiu mẹ giặt áo trưa

12.

Ướt bờ mi

Hoen ngấn lệ

"Giận rồi! Em chẳng thương đâu!"

6.

Ướt vai áo anh

Nhòe phố xá

Mát chậu hoàng lan sau nhà

13.

Bước bên nhau

Chiều cuối thu

Nhìn nhau, không nói 1 câu. Chán!

7.

Vờn áo ai

Lùa tóc rối

Xào xạc lá me rơi

14.

Rã rời sáng

Thấm mệt đêm

Ngày dài hoang vắng

  
              
  
   Copyright © Nguyễn Trung Kiên 2009. All rights Reserved.
Đã có 1 đánh giáZen Keng Thank Thu lại Lý do
changprao + 10 + 9 + 1 hay

Tổng đánh giá: Zen + 10  Keng + 9  Thank + 1   Xem tất cả

Chữ ký của NguyễnTrungKiên
Học hải vô biên, duy cần thị ngạn!

Giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt
Hãy gõ tiếng Việt có dấu khi tham gia diễn đàn
Nội Quy
Hướng dẫn sử dụng 4rum

Dùng đạo cụ Báo cáo



meomi_a4 Đăng lúc 3-9-2010 15:52:20 |Hiện toàn bài

Rank: 1 [LV1]

Giờ teen còn nổi lên phong trào làm thơ hai cu bằng tiếng anh nữa cơ, có hẳn trang web riêng cho bạn tha hồ vung vẩy tài năng:"www.hanoi575.com". Mèo cũng có 1 bài, khoe đi khoe lại giờ khoe típ:
"I am hungry
I want to drink tea
Let's give me
Everry things u see"
^^
Chữ ký của meomi_a4 hilu

Dùng đạo cụ Báo cáo



changprao Đăng lúc 3-9-2010 18:48:10 |Hiện toàn bài

Rank: 8Rank: 8 [S]Mod ch0^ng`▪ l0v3̃•™╬v0* Pro No3 Kiến thiết Tích cực Độc thân Cự Giải

thơ thầy làm ak!!! hay thật đấy!
Chữ ký của changprao

Dùng đạo cụ Báo cáo



nguyenduongson Đăng lúc 9-9-2010 14:11:34 |Hiện toàn bài

Rank: 7Rank: 7Rank: 7 [M]od long long and and Pro No2 Pro No3 Pro No2 Pro No3 Pro No2 Kiến thiết Tích cực Ma Kết

thể loại này lạ quá ta
Chữ ký của nguyenduongson | Tiền không có | Tình không có | Ngồi trong xó | Nhục như 1 con (chó |)ctrl+A

Dùng đạo cụ Báo cáo

Đọc kỹ trước khi đăng bài
Các thành viên chú ý:
1. Đăng bài đúng chuyên mục, VD: Không đăng bài Toán qua Lý, Hóa qua Văn...
2. Viết hoa kí tự đầu tiêu của tiêu đề
3. Bài viết và tiêu đề phải dùng tiếng Việt có dấu (trừ chuyên mục tiếng Anh)
4. Không spam, ko tám chuyện ngoài lề, gây loãng topic và hao phí tài nguyên
5. Tìm kiếm trước khi đăng bài, ko đăng bài đã có trên 4r.
6. Ko đăng bài tràn lan, ko đăng bài về tình yêu, thất tình..., ko đăng bài về sex, chính trị, tôn giáo, các vấn đề nhạy cảm. Nghiêm cấm mọi hành vi post virus, trojan, spy, bot, cheat, hack...
7. Mọi vi phạm sẽ bị xóa bài cảnh cáo hoặc khóa nick.
Bạn phải đăng nhập mới được đăng bài Đăng nhập | Đăng ký

Powered by Discuz! X2

© 2001-2011 Comsenz Inc. Designed by Nichi

Liên hệ|Lưu trữ|WAP|THPT Nguyễn Huệ

facebook like
Lên trên
Vietnamese translation by DCV Team